Ορολογία | Techlumen

Φωτεινή Ροή (Luminous Flux, Φ) lumen (lm)

Η συνολική ποσότητα ορατού φωτός που εκπέμπει μια φωτεινή πηγή προς όλες τις κατευθύνσεις ανά μονάδα χρόνου. Αποτελεί το βασικό μέγεθος για τη σύγκριση της φωτεινής ισχύος διαφορετικών πηγών φωτός.

1 lm = 1 cd · sr

Λάμπα πυράκτωσης 60W: ~800 lm
LED tube 18W: ~2.000 lm
Βιομηχανικό φωτιστικό LED: 10.000-50.000 lm

Φωτεινότητα Επιφάνειας (Illuminance, E) lux (lx)

Η ποσότητα φωτεινής ροής που προσπίπτει σε μια επιφάνεια ανά μονάδα εμβαδού. Καθορίζει πόσο καλά φωτίζεται ένας χώρος εργασίας ή μια επιφάνεια.

E = Φ / A → lux = lm / m²

Γραφείο: 500 lux (EN 12464-1)
Αποθήκη: 100-200 lux
Βιομηχανία λεπτομερούς εργασίας: 750-1000 lux
Νυχτερινός δρόμος: 10-20 lux

Φωτεινή Ένταση (Luminous Intensity, I) candela (cd)

Η φωτεινή ροή που εκπέμπεται προς συγκεκριμένη κατεύθυνση ανά μονάδα στερεάς γωνίας. Περιγράφει πόσο «δυνατό» είναι το φως σε μια κατεύθυνση.

I = dΦ / dω

Η candela είναι μία από τις επτά βασικές μονάδες SI.

Λαμπρότητα (Luminance, L) cd/m²

Η φωτεινή ένταση που εκπέμπεται ή ανακλάται από μια επιφάνεια προς συγκεκριμένη κατεύθυνση, διαιρούμενη με το φαινόμενο εμβαδόν της επιφάνειας. Είναι αυτό που αντιλαμβάνεται το ανθρώπινο μάτι ως «φωτεινότητα».

Λευκή οθόνη υπολογιστή: 100-300 cd/m²
Ήλιος: ~1.6 × 10⁹ cd/m²
Επιφάνεια LED chip: 10⁵ – 10⁷ cd/m²

Φωτεινή Απόδοση (Luminous Efficacy) lm/W

Ο λόγος της παραγόμενης φωτεινής ροής προς την καταναλισκόμενη ηλεκτρική ισχύ. Ο σημαντικότερος δείκτης ενεργειακής αποδοτικότητας μιας φωτεινής πηγής.

Λάμπα πυράκτωσης: 10-15 lm/W
Φθορισμού: 60-80 lm/W
LED οικονομικό: 80-100 lm/W
LED επαγγελματικό: 120-150 lm/W
LED υψηλής απόδοσης: 170-220 lm/W

                        Σημείωση: Διακρίνουμε τη Chip Efficacy (απόδοση του LED chip) από τη System Efficacy (συνολική απόδοση φωτιστικού συμπεριλαμβανομένων απωλειών driver και οπτικής).
                    

Γωνία Δέσμης (Beam Angle) μοίρες (°)

Η γωνία μεταξύ των δύο κατευθύνσεων όπου η φωτεινή ένταση μειώνεται στο 50% της μέγιστης τιμής. Καθορίζει πόσο «στενή» ή «ευρεία» είναι η δέσμη φωτός.

Πολύ στενή (Very Narrow): <10° — Αρχιτεκτονικός φωτισμός, accent
Στενή (Narrow Spot): 10°-18° — Φωτισμός έργων τέχνης
Spot: 19°-25° — Επισήμανση προϊόντων
Flood: 26°-40° — Γενικός φωτισμός
Wide Flood: 41°-60° — Ομοιόμορφη κάλυψη
Very Wide: >60° — Διάχυτος φωτισμός

LED Chip / Die

Ο ημιαγωγός πυρήνας που παράγει το φως. Τα σύγχρονα LED χρησιμοποιούν διάφορες τεχνολογίες chip όπως SMD (Surface Mounted Device), COB (Chip on Board), και CSP (Chip Scale Package).

SMD: Μεμονωμένα chip σε PCB, ευέλικτη σχεδίαση
COB: Πολλαπλά chip σε κοινή επιφάνεια, υψηλή πυκνότητα φωτεινής ροής
CSP: Εξαιρετικά μικρό μέγεθος, υψηλή απόδοση

Binning

Η διαδικασία ταξινόμησης των LED chips σε ομάδες (bins) με βάση τα χαρακτηριστικά τους: φωτεινή ροή, χρωματικές συντεταγμένες, τάση λειτουργίας. Εξασφαλίζει ομοιομορφία στα φωτιστικά σώματα.

                        Πρακτική σημασία: Αυστηρό binning (1-2 step) είναι απαραίτητο για εφαρμογές όπου η χρωματική ομοιομορφία είναι κρίσιμη (retail, μουσεία, hospitality).
                    

Διάρκεια Ζωής LED (Rated Life) ώρες (h)

Ο χρόνος λειτουργίας μέχρι η φωτεινή ροή να πέσει σε συγκεκριμένο ποσοστό της αρχικής τιμής (συνήθως L70 ή L80). Τα LED δεν «καίγονται» όπως οι συμβατικές λάμπες, αλλά σταδιακά χάνουν φωτεινότητα.

Τυπική διάρκεια επαγγελματικού LED: 50.000-100.000 ώρες
Σύγκριση: Λάμπα πυράκτωσης 1.000h, Φθορισμού 10.000-15.000h

LED Driver

Η ηλεκτρονική διάταξη που μετατρέπει το εναλλασσόμενο ρεύμα δικτύου (AC) σε σταθερό ρεύμα (DC) κατάλληλο για τη λειτουργία των LED. Καθορίζει την αξιοπιστία και την απόδοση του φωτιστικού.

Constant Current (CC): Σταθερό ρεύμα, μεταβλητή τάση
Constant Voltage (CV): Σταθερή τάση (12V/24V/48V)
Programmable: Ρυθμιζόμενα χαρακτηριστικά

Θερμική Διαχείριση (Thermal Management)

Το σύστημα απαγωγής θερμότητας που διατηρεί τη θερμοκρασία του LED chip σε ασφαλή επίπεδα. Κρίσιμο για τη διάρκεια ζωής και τη διατήρηση της απόδοσης.

Tj (Junction Temperature): Θερμοκρασία επαφής LED, μέγ. συνήθως 105-125°C
Tc (Case Temperature): Θερμοκρασία περιβλήματος
Ta (Ambient Temperature): Θερμοκρασία περιβάλλοντος

                        Κάθε 10°C αύξηση στη Tj μειώνει τη διάρκεια ζωής κατά ~50%.
                    

Θερμοκρασία Χρώματος (CCT – Correlated Color Temperature) Kelvin (K)

Το χρώμα του εκπεμπόμενου φωτός, εκφρασμένο σε βαθμούς Kelvin. Περιγράφει την «ψυχρότητα» ή «θερμότητα» του λευκού φωτός με αναφορά στο χρώμα θερμαινόμενου μαύρου σώματος.

2700K: Θερμό λευκό (Warm White) — Ατμόσφαιρα, hospitality
3000K: Θερμό λευκό — Οικιακός, retail
4000K: Ουδέτερο λευκό (Neutral) — Γραφεία, εμπορικά
5000K: Ημερήσιο φως (Daylight) — Βιομηχανία, εξωτερικοί χώροι
6500K: Ψυχρό λευκό (Cool White) — Εργαστήρια, χειρουργεία

                        Tunable White: Φωτιστικά με δυνατότητα ρύθμισης θερμοκρασίας χρώματος (π.χ. 2700K-6500K) για Human Centric Lighting.
                    

Δείκτης Χρωματικής Απόδοσης (CRI – Color Rendering Index) Ra (0-100)

Μετρά την ικανότητα μιας φωτεινής πηγής να αποδίδει πιστά τα χρώματα των αντικειμένων σε σύγκριση με φυσικό φως ή πηγή αναφοράς. Υπολογίζεται ως μέσος όρος 8 χρωματικών δειγμάτων (R1-R8).

CRI <80: Χαμηλή απόδοση — Βιομηχανικοί, αποθηκευτικοί χώροι
CRI 80-89: Καλή απόδοση — Γραφεία, γενικός φωτισμός
CRI 90-94: Υψηλή απόδοση — Εμπορικά, hospitality
CRI ≥95: Εξαιρετική απόδοση — Μουσεία, γκαλερί, ιατρικά

                        R9 (Deep Red): Κρίσιμος δείκτης για φωτισμό τροφίμων (κρέατα, φρούτα), δέρματος, και υφασμάτων. Ζητήστε πάντα R9 >50 για αυτές τις εφαρμογές.
                    

Χρωματική Ομοιομορφία (SDCM – MacAdam Ellipses) steps

Μετρά την απόκλιση χρώματος μεταξύ LED του ίδιου τύπου. Οι ελλείψεις MacAdam καθορίζουν περιοχές στο χρωματικό διάγραμμα όπου το ανθρώπινο μάτι δεν διακρίνει διαφορές.

1 SDCM: Αδύνατη η διάκριση — Εργαστηριακό επίπεδο
2-3 SDCM: Ελάχιστα αντιληπτή διαφορά — Premium LED
4-5 SDCM: Αισθητή σε άμεση σύγκριση — Επαγγελματικό
>5 SDCM: Εμφανής διαφορά — Οικονομικά LED

Δείκτης Θάμβωσης (UGR – Unified Glare Rating)

Αξιολογεί τη δυσφορία που προκαλείται από θάμβωση σε εσωτερικούς χώρους. Υπολογίζεται με βάση τη λαμπρότητα των φωτιστικών, τις γωνίες θέασης, και το φόντο.

UGR ≤16: Τεχνικό σχέδιο, λεπτομερής εργασία
UGR ≤19: Γραφεία, ανάγνωση, οθόνες υπολογιστών
UGR ≤22: Βιομηχανικοί χώροι, κατασκευές
UGR ≤25: Διάδρομοι, αποθήκες
UGR ≤28: Χώροι χαμηλών απαιτήσεων

Flicker (Τρεμόπαιγμα)

Η ταχεία μεταβολή της φωτεινής έντασης που μπορεί να προκαλέσει δυσφορία, κόπωση ματιών, και πονοκεφάλους. Ιδιαίτερα σημαντικό σε χώρους με οθόνες ή κάμερες.

Flicker Percentage: <3% για χώρους εργασίας
Flicker Index: <0.1 για υψηλή ποιότητα
SVM (Stroboscopic Visibility Measure): <0.4 για ασφάλεια σε περιστρεφόμενα μηχανήματα

                        Το IEEE PAR 1789 συνιστά flicker-free λειτουργία για χώρους με παρατεταμένη παραμονή.
                    

Τάση Λειτουργίας (Operating Voltage) Volt (V)

Η ηλεκτρική τάση στην οποία λειτουργεί το φωτιστικό. Διακρίνουμε φωτιστικά δικτύου (220-240V AC) και χαμηλής τάσης (12V, 24V, 48V DC).

220-240V AC: Τυπική τάση δικτύου Ελλάδας/Ευρώπης
110-120V AC: Βόρεια Αμερική, Ιαπωνία
12/24/48V DC: LED strips, ειδικές εφαρμογές

Ονομαστική Ισχύς (Wattage) Watt (W)

Η ηλεκτρική ισχύς που καταναλώνει το φωτιστικό κατά τη λειτουργία του. Περιλαμβάνει τόσο την κατανάλωση του LED όσο και του driver.

Συντελεστής Ισχύος (Power Factor – PF)

Ο λόγος της πραγματικής (ωφέλιμης) ισχύος προς τη φαινόμενη ισχύ. Υψηλός PF σημαίνει αποδοτικότερη χρήση του ηλεκτρικού δικτύου.

PF = P (W) / S (VA)

PF >0.95: Εξαιρετικό — Απαίτηση για μεγάλες εγκαταστάσεις
PF 0.90-0.95: Πολύ καλό — Επαγγελματικά φωτιστικά
PF <0.90: Αποδεκτό μόνο για μικρές ισχύεις

                        Χαμηλός PF αυξάνει τις απώλειες στο δίκτυο και μπορεί να οδηγήσει σε επιβάρυνση από τον πάροχο ρεύματος.
                    

Αρμονική Παραμόρφωση (THD – Total Harmonic Distortion) %

Το ποσοστό παραμόρφωσης του ρεύματος λόγω αρμονικών συχνοτήτων. Υψηλό THD μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στο ηλεκτρικό δίκτυο.

THD <10%: Εξαιρετικό — Απαραίτητο για ευαίσθητες εφαρμογές
THD <20%: Αποδεκτό — Σύμφωνο με EN 61000-3-2
THD >20%: Προβληματικό — Απαιτείται φιλτράρισμα

Κλάση Μόνωσης (Insulation Class)

Ο τρόπος προστασίας από ηλεκτροπληξία σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα ασφαλείας.

Κλάση I: Μεταλλικό περίβλημα με γείωση
Κλάση II: Διπλή μόνωση, χωρίς γείωση (σύμβολο: □)
Κλάση III: Πολύ χαμηλή τάση ασφαλείας (SELV, <50V AC)

Βαθμός Προστασίας (IP – Ingress Protection)

Διεθνές σύστημα ταξινόμησης που καθορίζει την προστασία έναντι εισχώρησης σκόνης και νερού. Αποτελείται από δύο ψηφία: το πρώτο για στερεά (0-6), το δεύτερο για υγρά (0-9).

Πρώτο ψηφίο (στερεά):

0: Καμία προστασία
1-4: Μερική προστασία από αντικείμενα
5: Προστασία από σκόνη (περιορισμένη εισχώρηση)
6: Πλήρης προστασία από σκόνη (στεγανό)

Δεύτερο ψηφίο (υγρά):

0: Καμία προστασία
4: Προστασία από πιτσιλίσματα (splash)
5: Προστασία από πίδακα νερού (jets)
6: Προστασία από ισχυρούς πίδακες
7: Βύθιση έως 1m για 30 λεπτά
8: Συνεχής βύθιση (>1m)
9K: Πίδακες υψηλής πίεσης/θερμοκρασίας

                        Συνηθισμένοι βαθμοί:

                        IP20: Εσωτερικοί χώροι • IP44: Εξωτερικά προστατευμένα • IP65: Υγροί χώροι, εξωτερικά • IP66: Βιομηχανία, πλυντήρια • IP67: Υπόγεια, πισίνες

Αντοχή σε Κρούσεις (IK Rating)

Κλίμακα από IK00 έως IK10 που καθορίζει την αντοχή του φωτιστικού σε μηχανικές κρούσεις, μετρημένη σε Joules.

IK00-IK05: Χαμηλή αντοχή — Προστατευμένοι εσωτερικοί χώροι
IK06-IK07: Μεσαία αντοχή — Γραφεία, εμπορικά (1-2 Joules)
IK08: Υψηλή αντοχή — Βιομηχανία, σχολεία (5 Joules)
IK09: Πολύ υψηλή — Δημόσιοι χώροι (10 Joules)
IK10: Ακραία αντοχή — Αντιβανδαλιστικά (20 Joules)

Θερμοκρασία Λειτουργίας (Operating Temperature) °C

Το εύρος θερμοκρασίας περιβάλλοντος στο οποίο μπορεί να λειτουργήσει αξιόπιστα το φωτιστικό.

Εσωτερικού χώρου: 0°C έως +40°C
Εξωτερικού χώρου: -20°C έως +45°C
Ψυκτικοί θάλαμοι: -40°C έως +25°C
Υψηλής θερμοκρασίας: +50°C έως +65°C

Αντοχή σε Διάβρωση (Corrosion Resistance)

Η ικανότητα του φωτιστικού να αντέχει σε διαβρωτικά περιβάλλοντα όπως θαλάσσιο αέρα, χημικά, ή υψηλή υγρασία.

Ανοδιωμένο αλουμίνιο: Καλή αντοχή, οικονομικό
Ανοξείδωτο ατσάλι (AISI 304/316): Υψηλή αντοχή
Πολυεστερική βαφή: Προστασία με πιστοποίηση GSB/Qualicoat
Salt Spray Test: Δοκιμή αντοχής κατά ISO 9227

DALI (Digital Addressable Lighting Interface)

Ψηφιακό πρωτόκολλο επικοινωνίας για φωτισμό που επιτρέπει τον ατομικό έλεγχο κάθε φωτιστικού. Κάθε συσκευή έχει μοναδική διεύθυνση (0-63) και μπορεί να ομαδοποιηθεί σε σκηνές.

DALI-1: Βασικό πρωτόκολλο, 64 διευθύνσεις
DALI-2: Βελτιωμένη συμβατότητα, αισθητήρες, emergency
D4i: Ενσωματωμένη τροφοδοσία αισθητήρων, data logging

                        Πλεονεκτήματα DALI: Αμφίδρομη επικοινωνία, αναφορά βλαβών, εύκολη επέκταση, ανεξαρτησία κατασκευαστή.
                    

0-10V / 1-10V Dimming

Αναλογικό σύστημα ρύθμισης έντασης όπου η τάση σήματος καθορίζει τη φωτεινότητα. Απλό, οικονομικό, ευρέως διαδεδομένο.

0-10V: Ενεργό σήμα, 0V = OFF
1-10V: Παθητικό σήμα, 1V = ελάχιστο (συνήθως 1-10%)

DMX512

Πρωτόκολλο ψηφιακού ελέγχου για θεατρικό και αρχιτεκτονικό φωτισμό. Υποστηρίζει 512 κανάλια ανά universe, ιδανικό για δυναμικό φωτισμό RGB/RGBW.

Phase Cut Dimming (Triac / Leading Edge / Trailing Edge)

Ρύθμιση έντασης με κοπή φάσης του εναλλασσόμενου ρεύματος. Χρησιμοποιεί υπάρχουσες καλωδιώσεις χωρίς επιπλέον καλώδια ελέγχου.

Leading Edge (Triac): Παλαιότερη τεχνολογία, για αντιστατικά φορτία
Trailing Edge: Καταλληλότερο για LED, ομαλότερη λειτουργία

                        Προσοχή: Απαιτείται συμβατότητα μεταξύ dimmer και driver. Ελέγξτε τα minimum load requirements.
                    

Wireless Control (Bluetooth, Zigbee, Casambi)

Ασύρματα πρωτόκολλα για έλεγχο φωτισμού χωρίς επιπλέον καλωδίωση. Ιδανικά για ανακαινίσεις και ευέλικτες εγκαταστάσεις.

Bluetooth Mesh: Έως 32.000 συσκευές, mesh δίκτυο
Zigbee: Χαμηλή κατανάλωση, mesh, smart home συμβατό
Casambi: Επαγγελματικό, εύκολη εγκατάσταση, cloud

Emergency Lighting (Φωτισμός Ασφαλείας)

Σύστημα που παρέχει φωτισμό σε περίπτωση διακοπής ρεύματος. Διακρίνεται σε maintained (μόνιμα αναμμένο) και non-maintained (μόνο σε έκτακτη ανάγκη).

Self-contained: Ενσωματωμένη μπαταρία σε κάθε φωτιστικό
Central battery: Κεντρικό σύστημα τροφοδοσίας
Αυτονομία: Ελάχιστη 1-3 ώρες κατά EN 1838

LM-80 & TM-21

Πρότυπα μέτρησης και πρόβλεψης διάρκειας ζωής LED που καθιερώθηκαν από την IESNA (Illuminating Engineering Society of North America).

LM-80: Πρότυπο δοκιμής διατήρησης φωτεινής ροής LED chips σε 6.000-10.000 ώρες λειτουργίας
TM-21: Μέθοδος υπολογισμού προβολής διάρκειας ζωής με βάση δεδομένα LM-80

                        Η προβολή TM-21 περιορίζεται στο 6x του χρόνου δοκιμής LM-80. Για πρόβλεψη L70 >50.000h απαιτούνται δεδομένα LM-80 τουλάχιστον 10.000 ωρών.
                    

LLMF (Lamp Lumen Maintenance Factor)

Συντελεστής που εκφράζει το ποσοστό διατήρησης της αρχικής φωτεινής ροής μετά από συγκεκριμένο χρόνο λειτουργίας.

L70: 70% της αρχικής φωτεινής ροής
L80: 80% της αρχικής φωτεινής ροής
L90: 90% της αρχικής φωτεινής ροής
B10: 10% των LED έχουν πέσει κάτω από το όριο

Παράδειγμα: L80/B10 >50.000h σημαίνει ότι μετά από 50.000 ώρες, το 90% των LED θα διατηρούν τουλάχιστον 80% της αρχικής φωτεινής ροής.

BUG Rating (Backlight, Uplight, Glare)

Σύστημα ταξινόμησης της κατανομής φωτός για εξωτερικά φωτιστικά, που αξιολογεί τη φωτορύπανση και τη θάμβωση.

B (Backlight): Φως πίσω από το φωτιστικό (0-5)
U (Uplight): Φως προς τον ουρανό (0-5)
G (Glare): Θάμβωση σε υψηλές γωνίες (0-5)

                        Χαμηλότερες τιμές = λιγότερη φωτορύπανση. Πολλοί δήμοι απαιτούν BUG ratings για νέες εγκαταστάσεις οδοφωτισμού.
                    

EN 12464

Ευρωπαϊκό πρότυπο που καθορίζει τις απαιτήσεις φωτισμού για χώρους εργασίας.

EN 12464-1: Εσωτερικοί χώροι εργασίας
EN 12464-2: Εξωτερικοί χώροι εργασίας

Καθορίζει ελάχιστα επίπεδα φωτισμού (lux), UGR, CRI, και ομοιομορφία για κάθε τύπο δραστηριότητας.

CE Marking

Σήμανση που δηλώνει συμμόρφωση με τις απαιτήσεις ασφάλειας και υγείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υποχρεωτική για διάθεση στην αγορά.

Σχετικές οδηγίες για φωτιστικά:

LVD (Low Voltage Directive) 2014/35/EU
EMC (Electromagnetic Compatibility) 2014/30/EU
RoHS (Restriction of Hazardous Substances) 2011/65/EU
ErP (Energy-related Products) 2009/125/EC

ENEC

Πανευρωπαϊκή σήμανση ασφαλείας που χορηγείται από διαπιστευμένους φορείς. Υπερβαίνει τις ελάχιστες απαιτήσεις CE με αυστηρότερους ελέγχους και επιθεωρήσεις παραγωγής.

Energy Label (EU Energy Label)

Ετικέτα ενεργειακής κατάταξης της ΕΕ (κλίμακα A-G από 09/2021) που επιτρέπει τη σύγκριση ενεργειακής απόδοσης φωτιστικών και λαμπτήρων.

Βασικά Φωτομετρικά Μεγέθη